Oto kilka najczęstszych mitów żywieniowych z którymi spotykają się pacjenci z cukrzycą. Artykuł napisała Anna Przepiórkowska z Akademii Dietetyki Klinicznej.

  1. Niska kaloryczność

Wśród diabetyków często powielanym mitem jest, że dieta w cukrzycy musi być bardzo niskokaloryczna. Ograniczenie energetyczności posiłków jest zalecane, ale tylko w przypadku nadwagi lub otyłości u pacjenta. Redukcja masy ciała sprzyja leczeniu cukrzycy i stanowi profilaktykę jej powikłań dotyczących układu sercowo-naczyniowego. Jednak w przypadku, kiedy chory posiada prawidłową masę, a zawartość procentowa tłuszczu w jego ciele mieści się w normie- restrykcja kaloryczna nie jest konieczna.

Należy pamiętać, że jadłospis diabetyka, pomimo wykluczenia produktów niedozwolonych, powinien zawierać wszystkie niezbędne składniki odżywcze, witaminy i minerały w odpowiednich ilościach. Bardzo niska kaloryczność diety często jest przyczyną niedoborów, oddziałuje również niekorzystnie na metabolizm, może też prowadzić do hipoglikemii. W każdym przypadku energetyczność powinna być ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę szereg zmiennych jak wiek, aktualna i należna masa ciała, aktywność fizyczna (w tym rodzaj wykonywanej pracy), typ cukrzycy oraz współistnienie innych schorzeń.

Odchudzanie jest więc rekomendowane pacjentom z nadwagą i otyłością, zmniejszenie masy ciała już o 5% poprawia wyniki glikemii. Jednak dieta cukrzycowa to nie zawsze dieta niskokaloryczna.

  1. Menu diabetyka musi być inne niż reszty rodziny

Popularne jest również stwierdzenie, że dieta stosowana w cukrzycy jest specjalnym sposobem żywienia, bardzo odmiennym od jadłospisu rekomendowanego innym ludziom. Jednak tak naprawdę dieta diabetyka jest korzystna również dla wszystkich zdrowych osób. Produkty takie jak cukry proste oraz nadmierna ilość tłuszczów zwierzęcych są niezdrowe dla każdego, nie tylko dla diabetyków. Jadłospis zalecany w tej chorobie nie różni się od racjonalnego sposobu żywienia. Dietę cukrzycową z powodzeniem może stosować cała rodzina chorego (o ile nie występują przeciwwskazania zdrowotne), ma to również znaczenie profilaktyczne, ze względu na możliwe, genetyczne czynniki sprzyjające wystąpieniu tego schorzenia.

  1. Rezygnacja z węglowodanów

Powszechna jest również opinia głosząca, że dieta diabetyka powinna zawierać mocno zmniejszoną ilość węglowodanów. Na rozmaitych forach dyskusyjnych i w serwisach internetowych czasem polecane są diety bogatobiałkowe oraz bogatotłuszczowe. Można nawet spotkać się radami nakazującymi całkowite wykluczenie węglowodanów z diety. Tymczasem to nie ilość, ale jakość węglowodanów powinna ulec zmianie. Restrykcja dotyczy tylko cukrów prostych. Dieta zawierająca odpowiednią ilość błonnika i produktów węglowodanowych o niskim indeksie glikemicznym jest w tym schorzeniu korzystna.
Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w najnowszych zaleceniach rekomenduje dietę, której energetyczność składa się w 45%-60% z węglowodanów. Zmniejszenie ich podaży jest zalecane tylko czasowo, w ściśle określonych, uzasadnionych przypadkach.

  1. Diety bogatobiałkowe i bogatotłuszczowe

Stosowanie diet drastycznie ograniczających węglowodany może okazać się dla diabetyka szkodliwe.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami zwiększenie podaży białka jest konieczne u osób, które z różnych przyczyn zdrowotnych muszą ograniczyć spożycie węglowodanów. Nieuzasadnione stosowanie diety bogatobiałkowej może niekorzystnie oddziaływać na nerki. Należy pamiętać, że uszkodzenia tego narządu należą do częstych powikłań cukrzycy i jeśli już wystąpią, to ilość białka w diecie chorego powinna zostać ograniczona. Ustalenie optymalnego poziomu tego składnika powinno być indywidualne, musi uwzględniać stan zdrowia oraz inne czynniki.
Diety zawierające duże ilości tłuszczów, szczególnie tych pochodzenia zwierzęcego przyczyniają się do zwiększenia masy cała i zaburzeń lipidowych. Mogą więc nasilać podniesione już przez chorobę czynniki ryzyka powikłań dotyczących układu sercowo naczyniowego.

  1. Korzystne działanie suplementacji

Jeśli nie występują niedobory, u diabetyków nie zaleca się suplementacji witaminowej ani mineralnej odbiegającej od zaleceń dla zdrowej populacji. Codzienne zapotrzebowanie powinno być pokrywane zbilansowaną dietą. Ponadto suplementy diety oraz preparaty witaminowo mineralne mogą wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami, co stwarza niebezpieczeństwo dla zdrowia pacjentów.

  1. Tylko węglowodany podnoszą poziom cukru we krwi

Wpływ na poziom glukozy we krwi mają zarówno spożywane  węglowodany, jak i białka oraz tłuszcze. Dynamika tego procesu dla każdego składnika jest inna, jednak nie należy o tym zapominać.

  1. Aktywność fizyczna w cukrzycy jest niebezpieczna

Nie jest również prawdą, że cukrzyca wyklucza aktywność fizyczną. Jest wręcz przeciwnie, ruch jest jednym z elementów wspierających leczenie tej choroby. Aktywność fizyczna pomaga zmniejszyć masę tkanki tłuszczowej, co skutkuje korzystnym spadkiem insulinooporności, glikemii, ciśnienia tętniczego oraz poprawą profilu lipidowego.
Zatem – o ile nie występują inne przeciwwskazania- aktywność fizyczna jest zalecana wszystkim diabetykom. Należy jednak pamiętać, że intensywny wysiłek fizyczny może prowadzić do hipoglikemii, należy więc kontrolować poziom glukozy we krwi. Warto również zadbać o odpowiednie obuwie, które nie będzie powodowało otarć, to bardzo ważne w profilaktyce stopy cukrzycowej.

  1. Cukier zastąpić słodzikami

Dieta w cukrzycy zakłada ograniczenie łatwoprzyswajalnych węglowodanów, jednak pacjenci często nie chcą rezygnować z potraw o słodkim smaku. Aby zaspokoić tę potrzebę, często poleca się stosowanie niskokalorycznych substancji słodzących, które mogą być alternatywą dla cukru, ale są bezpieczne dla diabetyków. Zarówno Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, jak i Polskie Towarzystwo Badań Nad Otyłością dopuszczają możliwość ich stosowania jako zamienników cukru dla osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej oraz z nadwagą i otyłością.
Ich wpływ na zdrowie, zwłaszcza jeśli są stosowane długotrwale, budzi kontrowersje i jest przedmiotem badań naukowych. Jednak wszystkie substancje dopuszczone do sprzedaży w Unii Europejskiej są  uznane za bezpieczne, jeśli ich dopuszczalne dzienne spożycie nie zostanie przekroczone.
Warto jednak wspomnieć, że te substancje słodzące nie uruchamiają w mózgu układu nagrody, jak ma to miejsce w przypadku spożycia cukru, więc „ochota na słodycze” nie zostaje w pełni zaspokojona. Słodziki zwiększają również apetyt, co paradoksalnie może spowodować wzrost masy ciała.
Dlatego najlepiej trwale wyeliminować cukier z diety, organizm po pewnym czasie przyzwyczai się do braku słodkiego smaku.

Obecnie dostępnych jest wiele źródeł, z których można czerpać wiedzę dotyczącą żywienia w cukrzycy. Należy jednak zachować dużą ostrożność i nie przyjmować bezkrytycznie wszystkich opinii głoszonych przez różne osoby w internecie. W razie wątpliwości zawsze warto sprawdzić wiarygodność takiego źródła lub skonsultować się ze specjalistą.

www.akademiadk.pl

Bibliografia:

  1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2017, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Diabetologia Praktyczna 2017; tom 3, Suplement A
  2. Baranik A, Ostrowska L. Praktyczne zalecenia dotyczące żywienia chorych z cukrzycą typu 2 i otyłością. Forum Zaburzeń Metab 2011; 2, 4: 222–230
  3. Dęmbe K. Rola leczenia żywieniowego w cukrzycy. Terapia 2012; 20, 5: 6-8
  4. Koszowska a Dittfeld A, Nowak J, Brończyk-Puzoń A, Gwizdek K, Bucior J, Zubelewicz-Szkodzińska B. Cukier–czy warto go zastąpić substancjami słodzącymi? Nowa Med 2014; 1: 36-41.
  5. Zabłocka-Słowińska K, Dzielska E, Gryszkin I, Grajeta H. Dietary supplementation during diabetes therapy and the potential risk of interactions. Adv Clin Exp Med 2014; 23, 6: 939–946
  6. Miazgowski T. Otyłość a cukrzyca. Fam. Med. Primary Care Rev. 2012; 14, 3: 462-467

 

Fundacja Insulinooporność